ΟΙ ΚΟΙΝΕΣ ΜΑΣ (ΜΥΘ) ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το Πάσχα, όπως όλες οι μεγάλες γιορτές, έχει ως θέμα του μια εξαιρετική μυθιστορία γνωστή σε όλο το φάσμα των τεχνών στη Δύση, και συγκεκριμένα, αυτό της "παγίδευσης ενός αθώου". Εντός της Μανιχαϊκής παράδοσης το "θέατρο" του εορτασμού του Πάσχα, κινεί την "πλοκή" της "ιστορίας" ανάμεσα στους βασικούς άξονες του Καλού και του Κακού, προσωποποιώντας αυτές τις δύο ιδιότητες. Το κακό επικρατεί, αλλά το Καλό αναγεννάται, παρηγορεί και ιδιοποιείται το μέλλον για λογαριασμό όσων ακολουθούν τις επιταγές του. Θα λέγαμε δηλαδή ότι ο "Λευκός Ιππότης" έχει την τελευταία λέξη, αν θέλαμε να δώσουμε μια συντετμημένη λογοτεχνική αναφορά της ιστορίας. Αυτό το βασικό μοτίβο αποδείχθηκε τόσο καθοριστικό στις διαδικασίες της σκέψης και τις ψυχολογικές ανάγκες του ανθρώπου, ώστε τον κινητοποίησε προς την πραγματοποίηση μεγάλων "κατορθωμάτων": να εντάξει τη θεολογία στη φιλοσοφία, να ασκητέψει, να απαρνηθεί το σώμα, και να κατηγοριοποιήσει τα θήλεα σε "άγιες" και "πόρνες".
Ο εορτασμός του Πάσχα, πρακτικά ως εκδήλωση, περιέχει τη θρησκευτική πρακτική και το θέατρο, τη συμμετοχή και την υπακοή σε μια τελετουργία που εκτελείται από τον ιερωμένο, σε ένα χώρο ο οποίος ταυτόχρονα ενθαρρύνει την εγγύτητα αλλά και την απόσταση -το κοινό/εκκλησίασμα από τη μια στέκει πολυ΄κοντά στους "εκτελεστές/ιερωμένους", οι οποίοι σε ορισμένα σημεία περνούν δίπλα τους ή ανάμεσά τους, διατηρώντας όμως ξεκάθαρη την αντίληψη της διαφοράς της θέσης των δύο πλευρών, οι οποίες χωρίζονται και χωριταξικά.
Η θρησκευτική τελετουργία δεν έχει φυσικά την ελευθερία του θεάματος, οικειοποιείται όμως στοιχεία της αποτελεσματικότητάς του και οι ομοιότητες δε σταματούν εκεί, καθώς και αυτή απευθύνεται στο "συνειδητό ον" το οποίο υποτίθεται πως έχει συναίσθηση του εύρους και του σκοπού της δράσης, στην οποία συμμετέχει. Το τραγούδι και η αφήγηση ιστοριών είναι όπως ακριβώς και στο θέατρο, τα μέσα που χρησιμοποιούνται για να παρασύρουν το θεατή να πιστέψει όσα απαράλλακτα επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο στον συγκεκριμένο χώρο. Η επανάληψη, η επιστροφή, η επανεμφάνιση, "εορτάζονται" με τρόπο ιδιαίτερα θεατρικό, θεαματικό (κυριολεκτικά).
Η επανάληψη της ίδιας ιστορίας κάθε χρόνο και η εμπέδωσή της από τους θεατές την καθιστά το αφήγημα-κοινή αρχή par exellence, για όλους, ενώ η σχεδόν ιδεοληπτική εξιστόρηση της κοινής μας "μυθολογίας" δεν περιορίζεται μόνο στην "υπόθεση" καθ' αυτή, αλλά αφορά και στην πρακτική της εκτέλεσής της μπροστά στο κοινό.
Η "παγίδευση του αθώου" είναι μια πολυ΄παλιά ιστορία: υπάρχει στο μυαλό των παιδιών και σε έργα του αρχαίου δράματος όπου η αθώα άγνοια του νόμου (τραγική ειρωνεία!) εκ μέρους του ήρωα, μαθαίνουμε ότι δεν συγχωρείται. (Ήδη η αυτονόμηση τςη βούλησης φέρνει τα πρώτα σημάδια στην έννοια της "πλάνης", που ενίοτε βοηθά να καταστούν οι πράξεις των ανθρώπων "συγγνωστές".) Στη μακρά πορεία από το μύθο στο θέατροστους κανόνες και το νόμο, μας κληροδοτήθηκαν εξαιρετικά αφηγήματα που διευκόλυναν την εμπε΄δωση κοινωνικών κανόνων και νόμων, που "εορτάζουν" την απαρτίωση του ά-λογου, του "περιθωριακού" κλπ. Η επιτυχία της ιστορίας της παγίδευσης του αθώου, βρίσκεται στο εξαιρετικό σενάριο: αθωότητα περαν πάσης αμφιβολίας, κακοδικία, συνωμοσία, απουσία καλής υπεράσπισης, προεία των γεγονότων τέτοια, που να εμποδίζει τον κατηγορούμενο να υπερασπιστεί τον εαυτό του, μια θανατική ποινή που με βαρβαρότητα εκτελείται, και θρήνος.
Στο δεύτερο μέρος της αφήγησης, το πρώην αμαρτωλό θήλυ, ως γυναίκα που της συγχωρέθηκαν οι αμαρτίες, υποτίθεται πως κατακτά τη θέση του υποκειμένου, αποδεχόμενη να εκτελεί τα αστηρά πλέον καθορισμένα καθήκοντά της, εξημερωμενη. Μπορεί, και της επιτρέπεται, να έχει οράματα, να βλέπει όσα είναι "αόρατα" (ως αλαφροϊσκιωτη) και να θρηνεί.
Ο άνδρας, το άρρεν, λογικός, μπορεί να κηρύττει τον Λόγο, να λαμβάνει τη φώτιση του νου, να διδάσκει τα "πραγματικά γεγονότα" αυτού που έγινε τελικά το κοινό μας αφήγημα, και να δημιουργεί τον μελλοντικό μύθο, στον οποίο το θήλυ συμμετέχει ως ο "ακατανόητος" σύντροφος. Το αφήγημα του Πάσχα είναι απολύτως επιτυχές: στη φαντασία των συμμετεχόντων, το παρ-άλογο εξημερώθηκε, και η αγριότητα και η δύναμή του αφομοιώθηκαν (κυριολεκτικά και μεταφορικά).
(c)Highvoltagepress/hassioti