Δευτέρα, 30 Μαρτίου 2015

STRAIGTH STORY by DAVID LYNCH

STRAIGTH STORY by DAVID LYNCH 

*Παρέμβαση στο πλαίσιο των φετινών εκδηλώσεων-προβολών της ΕΨΕ, με θεματικό κύκλο Η Πρόκληση του Γήρατος. 
Ταινιοθήκη της Ελλάδας, 15/3/2015 

Το έργο, είναι ένα έπος θα έλεγε κανείς. Το έπος ενός αντι-ήρωα. Και πώς να μην τον χαρακτηρουμε αντι-ήρωα, όταν μόνος ξεκινάει το μακρύ ταξίδι του, με προβλήματα όρασης αλλά και βαδίσματος. Έχουμε συνηθίσει τους νέους, δυνατούς, παρορμητικούς ανθρώπους ως ήρωες. Παράδειγμα ο Αχιλλέας, για να πάμε σε πασίγνωστα αρχετυπικά μοντέλα, αλλά και οι χαρακτήρες των b-movies και οι εκδικητές σαν τον Ζαν Κλωντ Βαν Νταμ... Ας θυμηθούμε όμως οτι έχουμε συναντήσει υπέρτατες πράξεις ηρωισμού και γενναιότητας από άρρωστπυς, γηρασμένους, συνηθισμένους ανθρώπους, σε μοντέρνα “αστικά γουέστερν” όπως το Grand Torino του Clint Eastwood.
Και στην περίπτωση της σημερινής ταινίας τον Άλβιν Στρέιτ, που ταξιδεύει μίλια ολόκληρα, πάνω σε μια τροποποιημένη μηχανή του γκαζόν για να δει τον άρρωστο αδερφό του με τον οποίο είναι τσακωμένοι. Ο Άλβιν έχει να αντιμετωπίσει προκλήσεις: την ασθένεια και την συντροφικότητα, προβλήματα που τα δύο αδέρφια μοιράζονται εξίσου. Κι ο ήρωάς μας, θα πρέπει να συμβιβαστεί και με τα δύο πριν φτάσει στον προορισμό του.
Σ' αυτή την τελετή του τέλους, ο Άλβιν θα συναντήσει ανθρώπους με τους οποίους θα σχετιστει, αλλάζοντας, αντρέποντας μια στάση απομόνωσης ως τότε, στα όρια της μικρής του πόλης. Ξαναβρίσκει την κοινωνικότητά του, και μας παρουσιαζεται ως άνθρωπος του καθήκοντος, άνθρωπος με δυνατότητες πέρα από τις συνηθισμένες, ιικανό για θυσίες της προσωπικής του ευχαρίστησης προκειμένου να πράξει το σωστό. Ο Άλβιν ξαναγίνεται “αυτός που επρόκειτο να γίνει”, όχι ένας “άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάς” σε λάθος τόπο και λάθος στιγμή, αλλά ο άνθρωπος ο έτοιμος: εν προκειμένω να συναντήσει τον αδερφό του και να κάνει ειρήνη με το παρελθόν, ενώ αποδέχεται το μέλλον. Ο χρόνος στις τρεις διαστάσεις του ενώνονται δημιουργώντας “νηνεμία” μέσω της πράξης του ήρωα. Και μην ξεχνάμε επίσης, ότι ο Άλβον Στρέιτ είναι ένας ευθύς, παραδοσιακός χαρακτήρας, και τυχαία, το όνομά του ταιριάζει με τους συνειρμούς που δημιουργεί ο τίτλος της ταινίας.
Το γήρας, τα γηρατειά, στην αρχαιότητα, ήταν το ύστατο κριτηριο της ευτυχίας στη ζωή ενός ανθρώπου. Αν μια ζωή άξιζε, τότε τα γηρατειά θα έπρεπε να περάσουν σε ειρήνη, με σχετική ευμάρεια, με καλές σχέσεις με την οικογένια και τα τέκνα -αν υπήρχαν. Αυτά ήταν τα ευλογημένα γηρατειά.
Ο Οιδίποδας στον Κολωνό, είναι ο αρχετυπικός “άνθρωπος”, που κάνει ένα ταξίδι παρομοιο με του Άλβιν, με τα σημάδια όμως μιας άρρωστης μοίρας, συμβατής παρ' όλα αυτά -αν και απευχόμενης- με του Ανθρώπου: είναι βέβαια άλλο αυτό που ευχόμαστε και άλλο αυτό που μας έρχεται, οπότε και πάλι ο έλεγχος της επιθυμίας και η συνθηκολόγηση με τα δεινά του ανθρώπινου σαρκίου και της ανθρώπινης κατάστασης, προσφέρουν ανακούφιση. Καταραμένος, (ο Οιδίποδας), άρρωστος, μακριά απ' την πόλη του, άστεγος, αλλά με τις κόρες του μαζί να τον βοηθούν ενώ βαδίζει τυφλός. Στο τέλος, θα καταφέρει να απαλλαγεί από την κακή μοίρα, να εξιλεωθεί και να θέσει τους κανόνες ενός ήρεμου θανάτου, έστω και παραδίδοντας τους γιους του στο ανάθεμα. Γιατί;
Γιατί ένας άνθρωπος στο κατώφλι του τέλους, πρέπει να βλέπει καθαρά και να κρίνει σωστά για να έχει δικαίωμα στην αθανασία ενός καλού ονόματος.
Κι εδώ ερχόμαστε στο άλλο στοιχείο του έπους, που συχνά βασικό του στοιχείο είναι η περιπλάνηση στα μυστικά της αθανασίας, ουσιαστικά της αναγνώρισης της θνητότητας. Από το Σουμεριακό έπος του Γκιλγκαμές μέχρι την Οδύσσεια, το έπος είναι μια συλλογή επίπονων περιπετειών που οδηγούν τον ήρωα να συνειδητοποιήσει την αναπότρεπτη κατάσταση της ανθρωπότητας, να αντιληφθεί τη φύση του και να ζήσει ειρηνικά με την αλήθεια αυτή. Η στάση του θα καθορίσει το καλό του όνομα που είναι η αθάνατη πλευρά του. “Κάνε το σωστό” είναι ο κανόνας του Άλβιν, αλλά και τα λόγια ενός οιουδήποτε ανθρωπου. Θα αντέξει, θα αλλάξει, θα αποκτήσει σοφία ή θα υποκύψει στη μιζέρια, στην αίσθηση του εφήμερου; Το σωστό θα συνεχίσει να τον αφορά ή η θνητότητα θα δώσει μια αίσθηση ελευθερίας προς πάσα κατεύθυνση; Το καλό και η σημασία του αλλά και ο ορισμός του, τίθενται έμμεσα στην ταινία του Λυντς διά των πράξεων του Άλβιν. Κι εντέλει, κάποιος στη διάρκεια της ζωής του γίνεται (ή πρέπει ιδανικά να γίνεται) αυτό που επρόκειτο να γίνει, κάποιος βγάζει από μέσα του -αν προλάβει- αυτό που πραγματικά έχει, ακόμη κι αν για δεκαετίες η στάση του υποδείκνυε το αντίθετο.
Ο Άλβιν δειχνει μεγαλοψυχία, κουράγιο, δύναμη, γενναιότητα. Μια γενναιότητα, μοιάζει να λέει ο Λυντς, που την έχουμε μέσα μας και χρειάζεται κάποια πρόκληση για να την δείξουμε. Δεν είναι ο Ηρακλής που παλεύει με τα λιοντάρια, ο ήρωάς μας, αλλά μερικές φορές, χρειάζεται ανάλογη μεγαλοσύνη για να νικήσει κανείς κακές σχέσεις και να ρισκάρει συναντήσεις που μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνες, ιδίως μέσα σε μια οικογένεια, ιδίως ανάμεσα σε αποξενωμένους εξ αίματος συγγενείς, όπως τα αδέρφια. Η οικογένεια, οι αναμνήσεις, ό,τι καλό κουβαλάμε από το παρελθόν, μπορεί να μας στηρίξει στα δύσκολα και αξίζουν οι δυσκολίες μπροστά στην αναμονή του σμιξίματος με εκείνον που ήταν κοντινός και αγαπημένος μας. Ο Άλβιν ξαναγίνεται ο προστάτης -μάλλον- του μικρότερου αδερφού, οι δύο ηλικιωμένοι παίρνουν δύναμη ο ένας απ' τον άλλο. Μπορεί οι μεγάλες πράξεις να έχουν και στοιχεία εγωισμού μέσα τους, αλλά when all is said and done, αυτό που μένει είναι το βλέμμα των δύο αδελφών όταν συναντιούνται.
Το έπος του καθημερινού ανθρώπου έχει με τις ατέλειές του, μεγάλα αποθέματα εκπλήρωσης επιθυμιών και για τα δύο μέρη. Ο μέσος άνθρωπος είναι ικανός για αγάπη, θυσίες και ηρωισμό, λέει ο Λυντς μετά από την πράξη του Άλβιν. Το Straight story είναι μια θετική, αισιόδοξη ματιά στην ανθρωπινη φύση και τις ικανότητές της -αν όχι τις δυνατότητές της.

© 

 

Δεν υπάρχουν σχόλια: