Δευτέρα, 15 Ιουλίου 2013

Για τον Κ.Π.Καβάφη (On K.Kavafy's erotic poetry)


Ο Κ.Π. Καβάφης, ο Αλεξανδρινός με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη, μέσα από το έργο του, γίνεται η Αλεξάνδρεια, παλιά και νέα. Αναζητώντας το δικό του στυλ, πράττει –κλείνοντας το μάτι σχεδόν ειρωνικά σε μια απαγορευτική κοινωνία όπως εκείνη της εποχής του- κάτι υψηλό και θαρραλέο: παίρνει στους ώμους του την πόλη της Αλεξάνδρειας κινούμενος ως εκκρεμές από την Ελληνιστική εποχή της [πόλης] ως τις μέρες του.
Τα Ελληνιστικά χρόνια, με την αισθησιακή «συμπλοκή» της ενατένισης του Ωραίου με το νοσηρό του θανάτου και το λογικό παρεπόμενο της μελαγχολίας, προσφέρει στον ποιητή διέξοδο διά των συμβόλων, στυλιστικά, προσωπικά, αλλά και στην έκφραση της σεξουαλικής του ταυτότητας.
Η ποίησή του, όπως τα εξωραϊσμένα νεκρικά πορτραίτα, τα Φαγιούμ, και τα επιτύμβια επιγράμματα, μιλούν με εκζήτηση για τις αδυναμίες του ποιητή: την αδυναμία του να εκφράσει κάτι άλλο η ποίησή του από την αγάπη για τα νεανικά σώματα τα γεμάτα χυμούς και ορμή, όπως για παράδειγμα στη «Θάλασσα του πρωιού». Εκεί, η φύση, όπως παρουσιάζεται στα μάτια του Καβάφη ένα ήσυχο, λαμπερό πρωινό, παίρνει στα μάτια του τη μορφή και τις ιδιότητες ηδονικών σωμάτων. Και, ίσως, ηδονικών συνευρέσεων, που ορκίζεται να πολεμήσει, που θέλει να ξεχάσει, και τις οποίες, καθώς περνούν τα χρόνια, πασχίζει εντέλει, να θυμηθεί...
Γράφει για νέους πολεμιστές, ευγενείς, που υπέφεραν, πρίγκιπες που δολοφονήθηκαν (π.χ. Καισαρίων), που πέθαναν στον ανθό της νιότης τους. Αναρωτιέται πόσοι και αν τους αγκάλιασαν, αν αγαπήθηκαν. Φαντάζεται τις παρέες νεαρών που πίνουν, συναναστρέφονται ελεύθερα, και γλεντούν, σε άλλες εποχές, πλάθοντας μια ιδανική ουτοπία των Αλεξανδρινών χρόνων, εποχή όπου τοποθετείται το τελευταίο μέρος των «ιδανικών ερώτων» μεταξύ ανδρών, πριν η αίσθηση της «αμαρτίας» αλλάξει δραστικά όχι μόνο τη ματιά του κόσμου στο άτομο, αλλά και τη ματιά του ίδιου του ατόμου στον εαυτό του. Η Αλεξάνδρεια του Καβάφη είναι η ίδια η έκφραση της αφηρημένης σύλληψης της κατάρρευσης, της παντοτινής αλλαγής. Η Αλεξάνδρεια είναι μια διαρκής υπόμνηση του θανάτου.
Το αλκοόλ και τα νυχτοπερπατήματα στα σοκάκια της πόλης, είναι η άλλη πλευρά του ερωτικού μέρους του έργου του. Εκεί, πρωταγωνιστές δεν είναι οι νεαροί ευγενείς που λες και ακόμη ακούγονται να γελούν αγνοώντας τη μοίρα του ανθρώπου μέσα στην αμεριμνησία της νιότης τους, αλλά οι νεαροί της εποχής του ποιητή, οι γηγενείς, πρόθυμοι να συνευρεθούν με ανθρώπους που αναζητούν (νυχτερινές) περιπέτειες, για κάποιο αντίτιμο. Πράξη που γίνεται με ρίσκο (το παράδειγμα του Όσκαρ Ουάϊλντ δεν είναι μακρινό τότε), εν γνώσει του ποιητή ότι θα ξεσπούσε μέγα σκάνδαλο αν η κρυφή ζωή του μαθευόταν.
Στο περιθώριο μιας κοινωνίας αυστηρής, ο Κ.Π.Καβάφης ταυτίζεται στις μυστικές του ώρες με τον ξεπεσμό της πόλης, και εκφράζει διά της ψυχικής του ταλαιπωρίας την άλλη πλευρά, εκείνη της Χριστιανικής ηθικής του γόνου μιας αξιοπρεπούς οικογενείας αστών. Πάντοτε στη σκιά της πόλης της Αλεξάνδρειας στο τέλος της Ελληνιστικής εποχής, με τις αναλαμπές της παγανιστικής επιτρεπτικότητας.
Et in Arcadia ego: ο ποιητής σβήνει, όπως τα πάθη σ’ ένα γερασμένο σώμα, όπως η πόλη στα δρομάκια της οποίας αντήχησαν γέλια και τα βήματα ενός ξεχωριστού κόσμου για πάντα χαμένου. Η ενατένιση της ομορφιάς μέσα από τη βαθιά συναίσθηση του αναπόφευκτου τέλους, αυτή η υπαρξιακή «κατάκτηση» της Ελληνιστικής εποχής, είναι το σημείο τομής του παρελθόντος με το παρόν ως «εκεί και τότε» του ποιητή.

Δεν υπάρχουν σχόλια: